Што треба да знаеш за канабис? Проверени информации за ефектите, ризиците, опасните комбинации и начините за намалување на штети.
- Што е канабис (дефиниција и фармакологија)
Канабисот е психоактивна супстанциија што делува и на мозокот и на телото. Кај многу луѓе создава релаксација, промена во расположението и поинакво доживување на времето, мислите и сетилата. Но кај други може да предизвика анксиозност, паника, конфузија или забрзано срце.
Главниот психоактивен составен дел е THC, кој делува врз ендоканабиноидниот систем – систем во телото и мозокот поврзан со расположение, меморија, апетит и чувство на награда.
Со едноставни зборови:
канабисот не делува исто кај сите – некој го релаксира, кај друг може да создаде непријатност
- Историја и развој
Канабисот се користи со векови во различни културни, традиционални и медицински контексти. Денес, во некои земји постојат контролирани медицински форми за одредени состојби.
Но важно е да се направи разлика:
медицинската употреба не е исто што и рекреативната употреба
Во медицински услови се знае точниот состав и дозирање. На нелегалниот пазар тоа најчесто не е случај.
- Форми и пазар
Канабисот најчесто се појавува како сушен цвет (марихуана) или како смола (хашиш), а денес постојат и концентрати и производи за јадење. Самата форма не кажува доволно за јачината.
Особено важно е дека THC содржината може многу да варира. Посилните производи со висока THC јачина можат да носат поголем ризик од непријатни психички реакции кај дел од луѓето.
истиот назив “канабис” не значи иста јачина, ист ефект или ист ризик
Токму ова е една од најважните harm reduction нијанси кај канабисот.
- Ефекти (краткорочни)
Кога канабисот делува, може да има опуштеност, смеење, промена во сетилата, зголемен апетит и чувство дека времето тече поинаку. Но исто така може да се појават тахикардија, сувост во уста, вртоглавица, анксиозност или паника.
Кај некои луѓе, особено при повисока THC јачина, повисока количина или психичка ранливост, ефектот може да стане многу непријатен.
она што кај едно лице изгледа “лесно”, кај друго може да биде збунувачко и вознемирувачко
Тоа особено важи за луѓе што немаат толеранција или користат по пауза.
- Начини на употреба и ризик профил
Најчесто се пуши или испарува, при што ефектот доаѓа релативно брзо. Кога се јаде/голта, ефектот доаѓа поспоро, но може да трае подолго и да биде поинтензивен отколку што лицето очекува.
Општо правило е:
кога ефектот доаѓа поспоро, расте ризикот човек да земе уште пред првата количина целосно да делува
Кај канабисот, начинот на употреба прави голема разлика во времетраењето, интензитетот и ризикот од непријатно искуство.
- Дозирање и варијабилност
Ефектот зависи од THC јачината, количината, начинот на употреба, телесната состојба, толеранцијата и психичката состојба. Особено кај производите за јадење, луѓето често ја потценуваат променливоста на ефектот.
Една од честите грешки е:
“не делува” -> земам уште
Но токму тука често доаѓа до непријатно или предолго интензивно искуство. Кај канабисот, непознатата јачина е исто толку важна како и самата количина.
- Толеранција и зависност
Со почеста употреба, може да се развие толеранција, што значи дека истиот ефект се чувствува послабо. Кај дел од луѓето се развива и проблематична употреба или психолошка зависност.
Ова не значи дека секој корисник ќе развие зависност, но не е точно ниту дека канабисот “не создава зависност”.
кај некои луѓе, користењето постепено преминува од избор во рутина
Ова е особено важно кога канабисот почнува да се користи како главен начин за справување со стрес, анксиозност или непријатни емоции.
- Долгорочни последици
Долготрајната употреба може да биде поврзана со проблеми во вниманието, учењето, меморијата и секојдневното функционирање. Кај млади луѓе ова е особено важно, затоа што мозокот е уште во развој.
Кај дел од луѓето, особено со психичка ранливост, високата THC изложеност може да биде поврзана со зголемен ризик од психотични реакции или влошување на постоечки состојби.
ризикот не е ист за сите – возраста, јачината и психичката ранливост прават голема разлика
Ова е една од причините зошто генерализацијата “канабисот е лесен” е премногу поедноставена.
- Комбинации (висок ризик)
Мешањето со други супстанции го зголемува ризикот. Особено со алкохол, може да дојде до вртоглавица, повраќање, гадење, конфузија и тешкотија со координација.
канабис + алкохол често дава понепредвидлив и потежок ефект отколку секоја супстанциија посебно
Кај канабисот, покрај мешањето, важни ризици се и висока THC јачина, повторно земање кај edibles и психичка ранливост.
- Медицинска перспектива
Канабисот има медицинска употреба во одредени земји и под специфични услови, со точно одреден состав и доза.
уличниот канабис не е исто што и медицинскиот канабис
Оваа разлика е важна, затоа што нејасниот THC состав на нелегалниот пазар носи сосема поинаков тип на ризик.
12. Harm Reduction (намалување на штети)
Ако некој користи канабис, важно е да се намали ризикот колку што е можно. Намалување на штети не значи одобрување на користење, туку намалување на можните последици.
Кај канабисот ризикот не зависи само од тоа дали некој користи, туку и што точно користи, колку, на кој начин, во каква психичка состојба и во каква средина. Особено е важно да се знае дека канабисот не делува исто кај сите луѓе. Кај некои создава релаксација, а кај други може да предизвика анксиозност, паника, конфузија, забрзано срце или сомнежливост.
Исто така, ризикот не е ист ако станува збор за:
- производ со висок THC
- прво користење или ниска толеранција
- користење после подолга пауза
- мешање со алкохол или други супстанции
- користење во лоша психичка состојба
- edibles (јадење), каде ефектот доаѓа поспоро, а може да трае подолго и да биде поинтензивен
Пред користење
- Да се биде во мирна, безбедна и позната средина, особено ако лицето нема искуство или е веќе под стрес.
- Да не се користи ако лицето е во состојба на силна анксиозност, паника, сомнежливост или психичка нестабилност, бидејќи ефектот може да ги засили овие состојби.
- Да се знае дека производи со висока THC содржина носат поголем ризик од непријатен и преинтензивен ефект.
- Да не се претпоставува дека „природно“ значи и „безбедно“. Канабисот може да биде силен, а ефектот понекогаш е многу понепредвидлив отколку што луѓето очекуваат.
- Да не се меша со алкохол, бидејќи тоа често доведува до вртоглавица, мачнина, повраќање, збунетост и чувство на губење контрола.
- Ако станува збор за edibles, важно е однапред да се знае дека ефектот доаѓа поспоро, но често трае подолго и може да биде посилен отколку при пушење.
- Кај лица со срцеви проблеми, претходни психотични епизоди, тешка анксиозност или силна ранливост на панични реакции, ризикот е поголем и потребна е дополнителна претпазливост.
- Добро е лицето да има пристап до вода, мирен простор и личност од доверба ако почувствува непријатен ефект.
За време на користење
- Да се почне со мала количина, особено ако станува збор за силен производ или ако лицето нема искуство.
- Да не се зема уште пребрзо, бидејќи ефектот може да се засили со задоцнување. Ова е особено важно кај edibles, каде луѓето често мислат дека „не делува“, па земаат уште.
- Ако се пуши, да се прават паузи и да се следи како реагира телото и психата.
- Да се пие вода во умерени количини, особено ако има сувост во уста, вртоглавица или топла средина.
- Ако се појави вртоглавица, слабост или забрзано срце – да се седне или легне на страна на мирно место.
- Да не се меша со алкохол, седативи или други психоактивни супстанции.
- Да не се вози, да не се користат машини и да не се носат важни одлуки, бидејќи канабисот може да ја наруши проценката, вниманието и координацијата.
- Ако лицето почувствува анксиозност или паника, најважно е смирување, тивка средина, вода и потсетување дека ефектот ќе помине.
- Ако се пуши во друштво, важно е лицето да не биде оттуркано или исмејувано ако почувствува непријатен ефект. Поддршката е поважна од реакцијата „ништо не ти е“.
- Ако лицето има чувство на нереалност, сомнежливост или силна конфузија, не треба да се остава само.
Red flags – кога е потребна итна медицинска помош
- Многу забрзано срце што не се смирува подолго време
- Губење свест
- Силна конфузија што не поминува
- Тешка паника што не се смирува
- Психотична реакција: екстремен страв, силна сомнежливост, губење контакт со реалноста
- Повраќање со колапс или неможност да реагира нормално
- Повреда или пад поради нестабилност
По користење
По престанок на ефектот, кај некои луѓе има замор, ментална магла, успореност, сува уста, глад или потреба за сон. Кај други, особено ако ефектот бил непријатен, може да останат анксиозност, раздразливост или чувство на „преоптовареност“.
Кај луѓе кои редовно користеле канабис, по прекинот на употребата може привремено да се појават поизразено потење, особено во текот на ноќта, како и поинтензивни или поживописни соништа. Овие промени најчесто се дел од привременото приспособување на организмот по престанокот на употребата.
Корисно е:
- Да се внесе вода
- Лесна храна или овошје, особено ако лицето не јадело претходно
- Мирна и безбедна средина без дополнителни стимуланси
- Одмор и сон
- Да не се користи повторно истиот ден за да се „исправи“ или „смири“ искуството
- Ако станува збор за edibles, да се има предвид дека ефектот може да трае подолго, па потребни се трпение и мир, не нова доза
Ако следните денови има проблеми
- силна анксиозност
- несоница
- конфузија
- изразена сомнежливост
- силна психичка нестабилност
- чувство дека лицето „не е свое“
потребна е стручна помош. Ова е особено важно ако лицето има историја на психички проблеми или ако ефектот бил многу поинтензивен од очекуваното.